Uit de bibliotheek van de HVA (9)

door Berry Dongelmans

In de bibliotheek van de Historische Vereniging bevinden zich allerhande publicaties en documenten die je nergens anders kunt vinden, alleen daar. Het betreft in veel gevallen boekjes over lokale gebeurtenissen, jubilea, festiviteiten et cetera, die dankzij onze voorgangers bewaard zijn gebleven. Ze bieden een schat aan informatie over allerlei facetten van de rijke geschiedenis van Alphen en het is de moeite waard om ze onder de aandacht te brengen. De publicaties staan in de studiezaal en welke er zijn, kan men vinden via https://www.hvalphen.nl/studiezaal/

Deze keer staat een aantal zogenoemde kruideniers- of winkelboekjes centraal, te vinden in de bibliotheek onder no. 458, 460, 460A en 460B. Het zijn unieke documenten, stammend uit de tijd waarin kruideniers nog letterlijk aan de deur kwamen om de bestelling – dank u beleefd – bij hun klanten op te nemen en vervolgens te bezorgen. De webwinkels van Picnic en AH waren nog verre toekomst. Deze vier boekjes dateren van begin jaren dertig. Twee komen bij P. Laros (Van Mandersloostraat) vandaan, een bij C.W. van den Wijngaard (Hooftstraat) en een van de winkel van Hazebroek (Van Mandersloostraat). Er zijn verschillende gebruiken uit die tijd uit af te leiden. Duidelijk is dat men op de pof kocht, waarbij de kruidenier soms weken op zijn geld moest wachten.

Het assortiment is een stuk kleiner dan tegenwoordig. Heeft een beetje supermarkt, afhankelijk van het winkeloppervlak – tegenwoordig zo’n 12.000-17.000 artikelen in huis, de kleine kruidenier van toen had een aanzienlijk beperkter assortiment. In het boekje van C. van den Wijngaard zit een overzicht van de producten die leverbaar zijn. Het dient, met als opschrift ‘Wat hebben wij heden nodig?’, tegelijk als geheugensteuntje voor de huisvrouw als zij haar bestelling invult. Het gaat om zo’n 110 artikelen. Er staan ook (herkenbare) merknamen tussen zoals Liga, Olvarit, Persil, Radion, Dreft en Lux en er zal ongetwijfeld een ruime keus uit koekjes, vleeswaren, jam en conserven zijn geweest. Maar zelfs als er voor elk van de 110 artikelen zes of zeven smaken zouden zijn, komen we nog niet boven de duizend producten.

Twee van de boekjes zijn afkomstig van mevrouw Van W., woonachtig aan het Burgemeester Visserpark, de andere twee bevatten de bestellingen van de Koningin Emmaschool, Jongkindt Coninckstraat.

*Uit het boekje van C. van den Wijngaard*

Daarbij valt onmiddellijk op dat de Emmaschool vooral schoonmaakmiddelen bestelt en nauwelijks etenswaren, op koffie, suiker en griesmeel na. Mevrouw Van W. bestiert een huishouden, want er is sprake van erwtensoep, koekjes, chocolade (drie repen melk en puur van Verkade), Saksische leverworst, Heinz kippensoep, enz. We zien ook, dat zowel de Emmaschool als mevrouw Van W. niet bij een kruidenier klant zijn, maar hun aankopen verdelen over twee winkels.

Deze boekjes, en de Historische Vereniging heeft er nog meer, zijn niet alleen een mooie bron om te weten te komen waaraan de Alphenaren in de jaren dertig hun geld besteedden of welke artikelen er op de markt waren, maar ze laten ook iets zien over de sociale omgangsvormen tussen klant en kleine middenstander.