De begraafplaats aan de Schoolstraat

Door Ria Vitters

Er hing een lage mist boven de begraafplaats, toen de doodgraver die ochtend de eerste spade in de grond stak. Hij moest een graf delven voor de volgende dag. Het was winter maar het vroor gelukkig niet. Dat maakte het zware werk wat gemakkelijker. Het graf was bestemd voor de vrouw van watermolenaar Dirk Schellingerhout, Marijtje van Klaveren, die een paar dagen geleden was overleden. Ze was net 31 jaar geworden en liet vier hele jonge kinderen na…

Begraafplaats aan de Schoolstraat, gefotografeerd rond 1900 vanuit het zolderraam van het weeshuis

Marijtje van Klaveren overleed op 31 januari 1829 en werd begraven op de gloednieuwe begraafplaats aan de Schoolstraat (nu Castellumstraat). Vóór 1829 begroef men de doden nog in en rond de Alphense kerk, maar dat was per 1 januari 1829 officieel verboden. Er moesten nieuwe begraafplaatsen aangelegd worden buiten de bebouwde kom…voor iedereen…rijk of arm. De overvolle graven op de kerkhoven en met name in de kerken vormden een gevaar voor de volksgezondheid.

Kadastrale kaart van 1832. Hierop is te zien dat het weeshuis buiten de bebouwde kom lag

In Alphen had de plaatselijke overheid een nieuwe algemene begraafplaats aan laten leggen achter het weeshuis. Families, die een grafkelder in de kerk hadden, konden op het achterste gedeelte van de begraafplaats een nieuwe grafkelder laten maken. Het voorste gedeelte was bestemd voor minder draagkrachtigen. De allerarmsten vonden hun laatste rustplaats veelal in algemene graven.

Het oude weeshuis was rond 1900 een ‘inrichting voor ziekenverpleging’. De toegang tot de begraafplaats was in eerste instantie rechts en later links van het gebouw

Hoge kindersterfte

Naast Marijtje werden er In het eerste jaar nog 29 volwassenen en 66 kinderen begraven. De grote armoede, slechte leefomstandigheden en gebrek aan hygiëne in die tijd zorgden vaak voor een slechte gezondheid en een vroege dood.

De meeste kinderen stierven voor hun vijfde levensjaar aan levensgevaarlijke kinderziekten als roodvonk, mazelen, kinkhoest, difterie of pokken. Het verdriet om het verlies van een kind werd in die tijd vaak verzwegen. Men geloofde dat God het leven gaf en nam. Lang treuren werd gezien als een opstand tegen de Allerhoogste.

1955 Luchtfoto: rechts achter de kerk het voormalige witte weeshuis met de begraafplaats daarachter. Vanaf begin jaren vijftig was dit huis o.a. een consultatiebureau waar kinderen werden ingeënt tegen levensbedreigende kinderziektes

Oosterbegraafplaats

Ruim 100 jaar later raakte ook deze begraafplaats aan de Schoolstraat overvol. Bovendien lag het kerkhof door de uitbreiding van Alphen inmiddels ook niet meer buiten de bebouwde kom. De gemeente besloot daarom dat er een nieuw kerkhof moest komen aan de Verlengde Aarkade. Deze ‘Oosterbegraafplaats’ werd officieel in gebruik genomen op 2 april 1938. Het begraven in algemene graven gebeurde vanaf dat jaar op deze nieuwe begraafplaats. Maar de begrafenissen van mensen met een eigen graf(kelder) op het kerkhof aan de Schoolstraat gingen nog door tot 1950. Lopende grafrechten maakten, dat er pas in 1986 werd overgegaan tot ruimen van de hele begraafplaats in verband met de herontwikkeling van het terrein. Families kregen de mogelijkheid om hun doden te laten herbegraven en stenen of zerken mee te nemen. Op de gravenlijst van het kerkhof aan de Schoolstraat komt de familie Schellingerhout niet voor. Marijtje van Klaveren zal behoord hebben tot degenen die hun laatste rustplaats hadden in een tijdelijk algemeen graf.

Link naar gravenlijst Schoolstraat:
Alphen aan den Rijn – Oude Algemene begraafplaats

De twee beukenbomen aan de Castellumstraat tegenover het Stadskantoor behoorden destijds bij de begraafplaats aan de Schoolstraat