VAN SCHEEPMAKERIJ TOT KRIJTINDUSTRIE, deel 4, slot

door Ria Vitters

Het buurtschapje tussen de trasmolen en de brikettenfabriek in de Raadhuisstraat onderging rond 1900 ingrijpende veranderingen. Door de uitvinding van gas- en elektromotoren, kwamen mechanische krachtbronnen ook binnen bereik van kleinere bedrijven. Langzaam maar zeker vestigden zich kleine ondernemers, middenstanders en ambachtslieden in de ‘Trasbuurt’. Zij lieten achter hun huur- of koophuizen, aan de Rijnkant, werkplaatsen, loodsen en schuren bouwen.

*Foto uit 1891 van mechanisch aangedreven trasmolen van IJmuiden*

*Kadastrale kaart van 1832. Het buurtschapje met huidige nummering Raadhuisstraat*

Johannes Catharinus van Kerkwijk had de Trasmolen in 1866 verkocht aan neef Jacob van Borssum Waalkes, zoals in deel 3 al beschreven is. In 1894 werd in hotel ‘De Vergulde Wagen’ een veiling van onroerend goed gehouden door de erfgenamen Van Kerkwijk. Johannes was recent overleden en zijn overige bezittingen kwamen onder de hamer. Het betrof diverse huizen en landerijen. Eén van de kavels omvatte vijf woningen met erven kadastraal C, 311, 312, 313, 314, 315. De huizen werden verkocht aan timmerman Joost Rutgers. Vrij snel daarna liet hij de huisjes 311 en 312 slopen en plaatste een loods achter 313.

1900 – 1925

In november 1912 kocht kalkbrander Clant uit Oudshoorn de ‘trasfabriek’ inclusief de stenen loodsen en bijbehorende huizen en maakte er een kalkblusserij van. Op het zuidelijk erf van de Trasmolen stond vanaf 1906 een houten loods met inpandige scheepshelling voor de bouw van houten schepen. De grond werd gehuurd van de eigenaar van de Trasmolen. In 1915 verhuisde het scheepstimmerbedrijf naar een andere locatie in de Raadhuisstraat.

Ondertussen voorzag brikettenfabrikant Jongenburg zijn bedrijf van een stoomwerktuig. De stoom-houtskoolbrikketenfabriek liep blijkbaar zo goed, dat hij in staat was één van zijn gebouwen te vernieuwen en daar drie woningen van te maken (nu Raadhuisstraat 105, 107 en 109)

In het buurtschapje, tussen bovengenoemde ondernemingen, werden in de loop van de tijd achter de huizen loodsen en werkplaatsen gebouwd voor een kolenhandelaar, meubelmaker, aannemer, timmerbedrijf, een scheepsmotoren-reparatiebedrijf en een oliehandel annex machinefabriekje. In het woonwinkelpand waar Van Ravenschot rond 1850 een ‘kruideniersaffaire’ begon, vestigden zich daarna een schoenenzaak, kapper en een spekslager.

De vier woningen onder één dak, haaks op de Rijn, werden rond 1900 gebouwd ten noorden van Raadhuisstraat 121 en kregen de nummers 123 t/m 129.

Foto uit 1923. Links het buurtschapje aan de Rijnkant. V.l.n.r: stenen loods van de Trasmolen; stuk erf; Raadhuisstr. 123 – 129, woonhuizen haaks op de weg; Raadhuisstr. 121 en 119, parallel aan de weg = dubbel pand onder één dak; Raadhuisstr. 117 en 115 = dubbel pand onder één dak. Achter 117 een bedrijfsgebouw met klokgevel, behorend bij nr. 119 van oliehandelaar; Raadhuisstraat 109, 107 en 105, drie woonhuizen onder één dak. Achter 105 een kolenschuur; Raadhuisstr. 103 is een woning met erf. Aan het eind van het buurtje de brikettenfabriek en loodsen.

1925 – 1954

Tijdens de 1^e wereldoorlog en de wereldwijde economische crisis daarna was het moeilijk om goed onderhoud te kunnen plegen aan de oude panden van het buurtschapje. In 1937 werden Raadhuisstraat 121 tot en met 129 geveild en verkocht. Twee jaar later viel nummer 121 onder de slopershamer. De muren bleken nog te bestaan uit leem, koemest en stro. Deze bouwmaterialen kwamen destijds vaak uit de directe omgeving. Waarschijnlijk gebouwd in de 18^e eeuw of nog eerder.

Ook de woonwinkelpanden en achterhuisjes verpauperden. Nog voor de 2^e wereldoorlog werd het woonwinkelpand nr. 115 gesloopt en de rest onbewoonbaar verklaard (Raadhuisstraat 111 – 117).

1954 tot 2024

De kalkblusserij werd in 1954 door een openbare veiling van de hand gedaan en gekocht door W. Barreveld die met zijn bedrijf, de Zuid-Hollandse Krijtindustrie, al gevestigd was in en achter Raadhuisstraat 105, 107 en 109. De restanten van de trasmolen werden gesloopt en jaar later verrees op diezelfde plaats villa ‘Tras’. In de tuin aan de straatkant staat nog een deel van het stenen onderhuis van de molen, ingericht als verhoogde plantenbak.

Ten zuiden van de villa staan nog steeds twee oude stenen tras-pakhuizen, waarvan er één is ingericht als dubbele garage behorend bij de villa (nu Raadhuisstraat 131 en 133). Tegelijkertijd bouwde Barreveld een opslagloods op het zuidelijk deel van het erf (nu 129b). In de loop van de daaropvolgende jaren werden meerdere panden van de ‘Trasbuurt’ gekocht, gesloopt, verbouwd en nieuw gebouwd. In 1979 werd het rijtje huizen haaks op de Rijn vervangen door een loods ten behoeve van de Krijtindustrie (nu Raadhuisstraat 129a). De panden 103 – 129b kwamen allemaal in handen van de Zuid-Hollandse Krijtindustrie, behalve Raadhuisstraat 119.

*De ‘Trasbuurt’ van vóór 1979. Het derde (witte) pand van rechts was Raadhuisstraat 123. Dat is het eerste huis van het rijtje haaks op de Rijn*

*De achterkant panden van de Krijtindustrie in 2026*

In 2024 is de ‘Krijtfabriek’ vertrokken naar Hoogeveen. Sindsdien staan de panden leeg en wordt het gebied herontwikkeld.

Verder lezen

Meer weten over de Trasbuurt en haar bewoners, lees dan …

De Viersprong nr. 39-38, 51-52, 55-29, 78-9, 90-9, 94-17, 150 t/m 153.

Losse nummers zijn verkrijgbaar bij de Vergulde wagen

PS: VAN SCHEEPMAKERIJ TOT KRIJTINDUSTRIE, deel 1, 2 en 3, zijn te vinden op de website via deze link: Nieuwsbrief