door Berry Dongelmans

In de bibliotheek van de Historische Vereniging bevinden zich allerhande publicaties en documenten die je nergens anders kunt vinden, alleen daar. Het betreft in veel gevallen boekjes over lokale gebeurtenissen, jubilea, festiviteiten et cetera, die dankzij onze voorgangers bewaard zijn gebleven. Ze bieden een schat aan informatie over allerlei facetten van de rijke geschiedenis van Alphen en het is de moeite waard om ze onder de aandacht te brengen. De publicaties staan in de studiezaal en welke er zijn, kan men vinden via https://www.hvalphen.nl/studiezaal/

Gedenkboekje PVDA afdeling Alphen aan den Rijn 50 JAAR

Deze keer staat no. 534B centraal: een gedenkboekje ter gelegenheid van de viering van het vijftigjarig bestaan (1946-1996) van de Alphense afdeling van de Partij van de Arbeid (PvdA). In het boekje wordt teruggeblikt op de voorbije vijftig jaar, maar ook de periode voor de Tweede Wereldoorlog komt aan bod. De voorloper van de PvdA, de Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP), was al in 1909 actief in Alphen. Het lukt om, na de samenvoeging van Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn in 1918, het jaar daarna één zetel in de nieuwe gemeenteraad te krijgen. Klaas de Wolf was het eerste SDAP-gemeenteraadslid. In 1931 behaalde de partij twee zetels, bezet door C. den Uijl en J.A. Engelsman. Uiteraard wordt ook SDAP-lid Marie Houtman-van der Schee (1900-1981), in 1938 de eerste vrouw in de Alphense gemeenteraad, met ere genoemd: ‘Op een 1 mei-bijeenkomst in de naoorlogse jaren vertelde Marie Houtman eens wat voor problemen haar benoeming gaf. “Ik had geen nette jurk om tijdens de raadsvergadering aan te trekken”, zo vertelde zij, “maar gelukkig hebben de vrouwen van de vrouwenbond mij toen geholpen. Zij brachten van hun armoedje geld bij elkaar voor een lap stof en maakten een jurk voor mij. Het mooiste vond ik toen dat er rooie knoopjes op zaten”.’

Na de Tweede Wereldoorlog is er de zogenoemde Doorbraakbeweging die erop is gericht de schotten die er tussen de diverse politieke partijen bestaan te doorbreken en eendrachtig een nieuw elan in de Nederlandse politiek te brengen. De SDAP gaat op in de Partij van de Arbeid, waartoe eveneens de Vrijzinnig Democratische Bond en enkele linkse confessionele groeperingen toetraden. Ook een aantal vooraanstaande protestants-christelijke en katholieke intellectuelen, onder wie P. Lieftinck, P. Oud, W. Schermerhorn en W. Drees, voelden zich ertoe aangetrokken. In Alphen vond deze brede progressieve partij ook weerklank. In februari 1946 werden strooibiljetten verspreid met oproep de openbare vergadering bij te wonen waarin de Alphense afdeling van de PvdA zou worden opgericht.

De oproep kreeg de nodige bijval, want terwijl de SDAP, afdeling Alphen, in 1946 nog 37 leden (25 mannen, 12 vrouwen) telde, bedroeg het ledental van de nieuwe PvdA-afdeling in september 1946 al 162 (123 mannen en 39 vrouwen).

Hoewel de Doorbraakbeweging geen vaste voet aan de grond kreeg – de verzuiling bleef de grote boosdoener – heeft de Alphense afdeling in de vijftig jaar daarna met de leus ‘Voorwaarts en niet vergeten’ een eigen stempel op de ontwikkeling van Alphen gezet. In de jaren vijftig en zestig liep de PvdA voorop bij de gedachte aan uitbreiding van Alphen. Jan-Cor Duin, van 1953 tot 1967 raadslid en van 1967 tot 1974 wethouder ruimtelijke ordening en stadsontwikkeling, zegt: ‘Men dacht dat daarmee, doordat er mensen van buiten hier naar toe kwamen, de gevestigde verhoudingen doorbroken konden worden. De weerstand kwam juist uit de confessionele hoek. Die wilden liever alles bij het oude laten’. Zo vormt dit gedenkboekje, enigszins rood/roze gekleurd, een aardige bron voor de politieke geschiedschrijving van Alphen in de tweede helft van de vorige eeuw.